Alacak takibi: vadesi geçen parayı görmek
En tehlikeli para, kimsenin hatırlamadığı paradır. Alacak listesinin alanları, örnek ödeme planı, haftalık kontrol listesi ve sık yapılan hatalar.
· 8 dakikalık okuma
Güncellendi: 19 Ekim 2026. Alacak listesinin alanları, örnek ödeme planı, vade öbekleri, haftalık kontrol listesi ve sık yapılan hatalar eklendi.
Vadeli satış yapan bir işletmede en tehlikeli para, kimsenin hatırlamadığı paradır. Peşinat alınmış, kalan “ay sonunda” denmiş, ay sonu geçmiş. Müşteri kötü niyetli değil; sadece kimse aramamış. Alacak takibinin amacı, vadesi geçen tutarı ilk gün görünür kılmaktır.
Excel neden yetmiyor
Alacak listesi çoğu işletmede bir Excel dosyasında durur ve iki sorunu vardır. Birincisi, Excel hatırlatmaz: dosyayı açmazsanız vadesi geçen tutar kendini göstermez. İkincisi, tahsilat başka yere yazılır: kasaya giren para Excel’deki satırı kendiliğinden kapatmaz, biri elle güncellemezse liste gerçeği yansıtmaz. Birkaç hafta sonra kimse listeye güvenmez. Aynı sorunun müşteri takibindeki karşılığını Excel ile müşteri takibi yazısında anlattık.
Alacak listesinde hangi alanlar olmalı
Excel’de, defterde ya da bir programda tutun, alacak kaydının her satırı şu soruları cevaplamalı:
| Alan | Neden gerekli |
|---|---|
| Müşteri ve telefon | Kimi arayacağınızı aramadan bilmek için |
| Sipariş ya da fatura numarası | Müşteri “hangi ödeme?” diye sorduğunda tek cevap olsun |
| Tutar | Taksitse yalnızca o taksidin tutarı, toplam borç değil |
| Vade tarihi | Sıralamanın ve gecikme hesabının temeli |
| Durum | Bekliyor, tahsil edildi ya da gecikti |
| Tahsil tarihi ve yöntemi | Nakit, havale, kart; kasa ile karşılaştırmak için |
| Sorumlu kişi | Hatırlatmayı kimin yapacağı belli olsun |
| Son temas ve söz | “Cuma öderim” dendiyse cuma günü kontrol edilsin |
Taksit, henüz gerçekleşmemiş bir tahsilattır
Alacağı doğru tutmanın en basit yolu, her taksiti bekleyen bir kasa hareketi olarak kaydetmektir: tutarı ve vade tarihi olan, ama henüz kasaya girmemiş bir gelir. Ödeme geldiğinde aynı kayıt “tahsil edildi” olur ve gerçekleşme tarihini alır.
Bu yaklaşımın üç faydası var:
- Para iki yere yazılmaz. Ayrı bir “ödeme planı” listesi ile kasa defteri tutulmaz; ikisi zamanla ayrışırdı.
- Kasa bakiyesi doğru kalır. Bekleyen tutar bakiyeye katılmaz; elinizde olmayan parayı varmış gibi görmezsiniz.
- Karma ödeme kolaylaşır. Yarısı nakit yarısı kart gibi durumlar iki ayrı kayıttır, ayrı bir kavram gerekmez.
Pratik ipucu
Taksitleri bölerken kuruş farkını son taksite bırakın. 10.000 ₺’yi üçe bölünce 3.333,33 ₺ çıkar; ilk iki taksit 3.333,33, sonuncusu 3.333,34 olursa toplam her zaman sipariş tutarına eşit kalır.
Örnek: 13.000 ₺’lik bir siparişin ödeme planı
Müşteri 13.000 ₺’lik bir sipariş veriyor; 3.000 ₺ peşinat ödüyor, kalan 10.000 ₺ üç aylık taksitle ödenecek. Kayıtlar 19 Aralık 2026 itibarıyla şöyle görünür (tarihler ve tutarlar örnektir):
| Satır | Tutar | Vade | Durum |
|---|---|---|---|
| Peşinat | 3.000,00 ₺ | 15 Ekim 2026 | Tahsil edildi, 15 Ekim, havale |
| 1. taksit | 3.333,33 ₺ | 15 Kasım 2026 | Tahsil edildi, 17 Kasım, nakit |
| 2. taksit | 3.333,33 ₺ | 15 Aralık 2026 | Gecikti, 4 gün |
| 3. taksit | 3.333,34 ₺ | 15 Ocak 2027 | Bekliyor |
Bu tabloda kasa bakiyesine yalnızca ilk iki satır, yani 6.333,33 ₺ girmiştir. Siparişin kalan alacağı 6.666,67 ₺’dir ve bunun 3.333,33 ₺’si gecikmiştir. Satış rakamına bakan biri 13.000 ₺ görür; parayı takip eden kişinin görmesi gereken, gecikmiş satırdır.
Gecikeni en üste alın
Alacak listesinde sıralama önemlidir. Liste müşteri adına göre sıralıysa vadesi üç hafta geçmiş tutar ortalarda kaybolur. Doğru sıra: önce vadesi geçenler (en eskisi en üstte), sonra bu hafta vadesi gelenler, sonra ileri tarihliler. Böylece her sabah listenin ilk satırları aranacak müşterilerdir.
Ay sonu değerlendirmesi için gecikmiş alacakları ayrıca süreye göre öbekleyin: 1 ile 30 gün, 31 ile 60 gün, 60 günden fazla. Gecikme uzadıkça tahsil etmek zorlaşır; 60 günü geçen öbek büyüyorsa sorun tek bir müşteride değil vadeli satış kararında olabilir.
Bu üç öbeğin toplamını her ayın son günü bir satıra yazın. Birkaç ay sonra elinizde basit ama dürüst bir gösterge olur: geciken para azalıyor mu, artıyor mu? Tek tek müşterilere bakarken görülmeyen eğilim bu satırda görünür.
Hatırlatmayı sistem yapsın
En etkili alacak takibi, vadesi yaklaşan ya da geçen tutarı ilgili kişinin önüne kendiliğinden getirendir. Haftalık bir kontrol alışkanlığı da işe yarar, ama unutulan bir hafta, unutulan bir alacak demektir.
Listeyi görmek ilk adım, müşteriye yazmak ikinci adımdır. Vade öncesinden gecikmenin 15. gününe kadar kullanılabilecek kibar ve net metinleri tahsilat hatırlatma mesajı örnekleri yazısında topladık. WhatsApp’tan hatırlatma yapacaksanız Meta’nın 24 saat kuralını da orada anlattık: müşteri son 24 saatte size yazmadıysa resmî API üzerinden yalnızca onaylı şablon mesaj gönderilebilir.
Alacağı kim takip etmeli
Küçük işletmede siparişi alan kişi ile parayı takip eden kişi çoğu zaman aynı değildir. Satışçı müşteriyle iyi ilişkiyi korumak ister ve borç konuşmaktan kaçınır; patron ise alacağı ancak kasa boşaldığında fark eder. İki pratik kural bu boşluğu kapatır:
- Kayıt satışta açılır. Ödeme planını siparişi alan kişi girer, çünkü müşteriyle vadeyi o konuşmuştur. Sonradan başkasının hatırlayıp yazmasına bırakılmaz.
- Takip tek kişidedir. Haftalık kontrolü ve hatırlatmayı bir kişi yapar. Müşteriyle ilişki hassassa ilk mesajı satışçı, sonrakileri bu kişi yazar; ama listede kimin sorumlu olduğu her zaman bellidir.
Bu ayrım kayıt tek yerde olduğunda işler. Satışçının kendi defterine, muhasebenin kendi dosyasına yazdığı bir düzende iki kişi farklı rakamla müşteriyi arar ve en kötü sonuç budur: müşteri hangi rakamın doğru olduğunu sizden önce sorar.
Haftalık alacak kontrol listesi
Her pazartesi on dakikada yapılabilecek kontrol şunlardan oluşur:
- Vadesi geçen her satırın bir sorumlusu ve bu haftaki temas tarihi var mı?
- Geçen hafta “öderim” sözü veren müşterilerin ödemesi geldi mi?
- Bu hafta vadesi gelenlere vade öncesi bilgi mesajı gitti mi?
- Kasaya giren her tahsilat alacak listesinde kapatıldı mı?
- Teslim edilmiş ama ödeme planı girilmemiş sipariş kaldı mı?
- Elinizdeki çek ve senetlerden bu hafta vadesi gelen var mı?
Son madde ayrı bir takip ister, çünkü çekte ibraz süresi gibi kendine özgü tarihler vardır. Bunu çek ve senet takibi yazısında ayrıca anlattık.
Sık yapılan hatalar
- Kısmi ödemeyle bütün taksidi kapatmak. 3.333 ₺’lik taksidin 2.000 ₺’si geldiyse satırı ikiye bölün: 2.000 ₺ tahsil edildi, 1.333 ₺ hâlâ bekliyor. Aksi hâlde kalan tutar listeden kaybolur.
- Tahsilatı iki yere yazmak. Kasa defterine ve alacak listesine ayrı ayrı yazılan para, bir gün iki listenin farklı rakam göstermesine yol açar.
- Vadeyi sözlü bırakmak. “Ay sonu gibi” bir vade değildir. Tarih yazılmazsa gecikme de hesaplanamaz.
- Çeki nakit gibi saymak. Alınan çek, vadesi gelip tahsil edilene kadar alacaktır; kasa bakiyesine eklenmez.
- Hatırlatmayı herkese bırakmak. Satışçı, muhasebe ve patron aynı gün ayrı ayrı yazarsa müşteri kime cevap vereceğini bilemez. Her alacağın tek sorumlusu olsun.
Vadeli satış kararından önce
Alacak takibi satıştan sonra başlamaz; vade, satış anında verilen bir karardır. Yeni bir vadeli satıştan önce şu üç soruya bakın: bu müşterinin önceki ödemeleri zamanında mı geldi, şu an açık bir alacağı var mı, peşinat oranı işin malzeme maliyetini karşılıyor mu? Her seferinde ilk hatırlatmada ödeyen müşteri ile her seferinde gecikmenin üçüncü haftasına kadar bekleten müşteri aynı vadeyi hak etmeyebilir.
Ödeme planını satış anında, teklifte yazmak da sonraki tartışmaları azaltır. Teklifte hangi ticari koşulların netleşmesi gerektiğini teklif kontrol listesinde topladık.
Özet
- Excel hatırlatmaz ve tahsilatla kendiliğinden güncellenmez.
- Taksiti bekleyen bir kasa hareketi olarak tutun; ödeme gelince aynı kayıt kapanır.
- Kuruş farkını son taksite bırakın, toplam hep sipariş tutarına eşit kalsın.
- Vadesi geçeni listenin en üstüne alın, her alacağın bir sorumlusu olsun.
- Kısmi ödemede satırı bölün; kalan tutar listede kalsın.
Kokpit AI’da alacak takibi
Kokpit AI’da siparişe peşinat, taksit sayısı ve vade aralığı girilir; her taksit kasaya bekleyen tahsilat olarak düşer ve bakiyeye katılmaz. Tahsil ettiğinizde aynı satır “tahsil edildi” olur; tahsil edilen, bekleyen ve geciken ayrı ayrı görünür. Taksit planı ve kasa Lite pakette de vardır.
Premium paketteki Alacaklarımız ekranı tahsil edilmemiş gelirleri üç öbekte gösterir: gecikmiş, önümüzdeki 7 gün ve sonrası. Gecikmiş alacak en üsttedir ve kaç gün geciktiği yazar. Ödeme planı girilmemiş siparişin kalan tutarı da listede görünür; siparişe bağlı olmayan bir alacağı elle girebilirsiniz. Çek ve senet için ayrı bir portföy modülü yoktur, vadesiyle birlikte alacak olarak girilir.
Sınırı da açıkça yazalım: Kokpit AI müşteriye kendiliğinden ödeme hatırlatması göndermez. Gecikeni listede görür, müşteriye siz yazarsınız; yazışma gelen kutusunda müşteri kartıyla birlikte kalır.Paraşüt bağlıysa satış faturası siparişten kesilir; tahsilat Paraşüt’e aktarılmaz. Vadeli satış yapan üretici firmalar için teklif, sipariş ve alacağın nasıl birlikte çalıştığını ayrı sayfada anlattık; güncel fiyatlar paketler sayfasında.